Part 2
Nakatayo si Katrina sa tapat ko, hawak ang kanyang dibdib. Kitang-kita ko ang takot sa kanyang mga mata, pero alam kong nag-iisip din siya ng paraan kung paano lulusot. Matalino si Katrina, galing sa pamilya ng mga politiko kaya sanay siyang magsinungaling sa harap ng maraming tao.

“Marco, pamilya tayo. Huwag mong palakihin ang bagay na ito,” sabi niya, pilit na pinakalma ang kanyang boses. “Nahihiya lang ako sa mga kaibigan ko kasi alam mo namang galing sila sa mataas na lipunan. Ang nanay mo, bigla na lang lumabas na madumi ang suot.”

Tumingin ako sa nanay ko na nakabalot na ngayon sa mamahalin kong jacket. Ang nanay ko na nagbenta ng kakanin sa gilid ng kalsada para lang mapatapos ako ng Civil Engineering. Ang nanay ko na hindi bumili ng bagong damit sa loob ng sampung taon para lang may pambayad ako sa tuition fee.

“Mataas na lipunan?” tanong ko. Ang boses ko ay mababa pero ramdam ang bigat. “Ang mansyong ito, binili ko gamit ang pera ko. Walang ambag ang pamilya mo rito. At ang nanay ko ang dahilan kung bakit mayaman ako ngayon.”

“Pero asawa mo ako!” sigaw ni Katrina, nagsisimula nang maiyak dahil sa galit. “May karapatan din ako rito! Hindi mo ako pwedeng tratuhin na parang basura sa harap ng ibang tao!”

Kinuha ko ang cellphone ko sa bulsa. Tinawagan ko ang chief ng security ng subdivision.

“Pumunta kayo sa bahay ko ngayon. Dalhin ninyo ang lahat ng tauhan ninyo,” utos ko at agad kong ibinaba ang telepono.

Tumingin ako kay Katrina. “May pre-nuptial agreement tayo bago tayo ikasal. Tanda mo? Ang tatay mo ang nagpilit niyon dahil akala ninyo ay aagawan ko kayo ng yaman. Pero baliktad ang nangyari. Ang kumpanya ko ang nagpondo sa huling kampanya ng tatay mo.”

Napaatras si Katrina. Alam niyang totoo ang sinasabi ko.

“Huwag mong madamay-damay ang tatay ko rito, Marco! Mayor siya ng lungsod na ito! Isang tawag ko lang sa kanya, masisira ang mga permit ng mga building mo!” banta niya, sinusubukang gamitin ang kapangyarihan ng pamilya niya.

“Sige, tawagan mo siya,” hamon ko. “Tawagan mo ang tatay mo ngayon din. Sabihin mo sa kanya na simula sa oras na ito, lahat ng supply ng semento at bakal para sa mga proyekto ng gobyerno na galing sa kumpanya ko ay ititigil ko. Tingnan natin kung paano niya tatapusin ang mga kalsada at tulay na pinagmamalaki niya sa mga botante.”

Natahimik si Katrina. Nanginginig ang mga labi niya. Alam niya ang takbo ng negosyo. Alam niyang ang pamilya Imperial ang nagpapatakbo ng halos kalahati ng konstruksyon sa buong rehiyon.

Ilang minuto ang lumipas, dumating ang apat na security guards. Pumasok sila sa gate at lumapit sa akin.

“Sir Marco, ano pong maipaglilingkod namin?” tanong ng pinuno nila.

“Iakyat ninyo ang lahat ng gamit ng babaeng ito. Lahat ng damit, sapatos, bag, at mga alahas na nasa kwarto. Ilagay ninyo sa mga itim na garbage bags at ilabas ninyo sa gate,” utos ko habang nakaturo kay Katrina.

“Marco! Nababaliw ka na ba?!” sigaw ni Katrina. Sinubukan niyang sumugod sa akin pero humarang ang dalawang guard. “Hindi mo pwedeng gawin sa akin ito! Asawa mo ako sa batas!”

“Bukas ng umaga, ipapadala ng abogado ko ang mga papel para sa annulment. Wala kang makukuha kahit isang sentimo mula sa akin. Umalis ka sa bahay na ito bago ko pa tawagan ang mga reporter para ipakita kung paano mo itinapon ang pagkain sa isang matanda,” malamig kong sabi.

Nagsimulang mag-iyakan ang mga guards sa loob habang kinukuha ang mga gamit. Si Katrina naman ay napaluhod sa damuhan. Ang kanyang mamahaling gown ay nadumihan na rin ng putik.

“Marco, patawarin mo ako… please. Hindi ko na uulitin. Stress lang ako sa pamilya ko kaya ko nagawa ‘yon,” pagmamakaawa niya, umiiyak na siya nang husto ngayon. Walang-wala na ang pagiging mayabang niya kanina.

Hindi ko na siya tiningnan. Binuhat ko si Inay. Napakagaan niya. Napagtanto ko kung gaano siya kapayat ngayon kumpara noong nakaraang buwan. Palagi akong nasa out-of-town business trips, at sa tuwing tumatawag ako, palaging sinasabi ni Katrina na maayos ang lagay ni Inay, na natutulog na ito o kaya ay namamasyal. Naniwala ako dahil akala ko ay may puso ang asawa ko.

Ipinasok ko si Inay sa loob ng mansyon. Dinala ko siya sa master’s bedroom—ang pinakamalaking kwarto na dati ay kwarto namin ni Katrina.

“Anak… huwag mo nang palayasin si Katrina. Mag-aaway kayo ng pamilya niya,” mahinang sabi ni Inay habang inilalagay ko siya sa malambot na kama.

“Inay, huwag ninyong isipin ‘yon. Ako ang bahala rito. Ang importante ay ligtas na kayo,” sagot ko habang pinupunasan ang kanyang mga luhang patuloy na dumadaloy.

Ipinaghanda ko si Inay ng maligamgam na tubig para makapaghugas siya. Pagkatapos ay pumunta ako sa kusina para ipagluto siya ng mainit na sopas. Habang nagluluto ako, naririnig ko ang sigawan sa labas ng gate. Itinatapon na ng mga gwardya ang mga basura-bag na naglalaman ng mga gamit ni Katrina. Narinig ko rin ang pagdating ng isang mamahaling kotse—malamang ay ang sundo na ipinadala ng tatay niya.

Hindi ako lumabas. Wala akong pakialam kung magalit ang buong angkan nila. Ang tanging nasa isip ko lang ay ang kaligtasan at kalusugan ng aking ina.

Nang matapos akong magluto, dinala ko ang pagkain sa kwarto. Kinain ni Inay ang sopas nang dahan-dahan. Nakita ko ang pasa sa kanyang kanang braso.

“Inay, saan galing ito?” tanong ko, hinawakan ko ang kanyang kamay.

Yumuko si Inay. “Huwag mo na lang alamin, anak. Tapos na ‘yon.”

“Inay, sabihin ninyo sa akin. Kailangan kong malaman,” pilit ko.

Bumuntong-hininga si Inay. “Noong nakaraang linggo, may hinahanap si Katrina na kwintas. Akala niya ako ang kumuha. Tinulak niya ako sa hagdanan sa likod. Pero nahanap din naman niya sa sasakyan niya kinabukasan.”

Nanginig ang kamao ko. Ang galit na nararamdaman ko kanina ay nadagdagan pa. Hindi lang pala ito isang beses nangyari. Ang nanay ko, na hindi man lang ako pinalo noong bata pa ako kahit gaano kami kahirap, ay sinaktan ng ibang tao sa loob mismo ng bahay na itinayo ko para sa kanya.

“Pangako, Inay. Hinding-hindi na ito mangyayari muli,” sabi ko sa kanya.

Natulog si Inay nang gabing iyon na may kaunting ngiti sa kanyang mga labi. Umupo ako sa tabi ng kama niya hanggang sa marinig ko ang mahimbing niyang paghinga.

Kinabukasan, maaga akong nagising. Tumawag ang tatay ni Katrina, si Mayor Robert. Ang boses niya sa telepono ay puno ng awtoridad at galit.

“Marco! Ano itong balita na pinalayas mo ang anak ko na parang aso sa kalsada? May pre-nup man kayo o wala, hindi mo pwedeng gawin ‘yan sa isang dela Vega!” sigaw ng Mayor.

“Mayor, nagawa ko na,” sagot ko nang walang takot. “At kung gusto ninyong malaman kung bakit, tanungin ninyo ang anak ninyo kung ano ang ginawa niya sa nanay ko kagabi.”

“Wala akong pakialam sa matandang ‘yan! Ang usapin dito ay ang dangal ng pamilya ko! Pinagmukha mong tanga ang anak ko sa buong subdivision! Ngayong araw, ipapasara ko ang tatlo mong warehouse sa lungsod ko dahil sa mga violation!” banta ng Mayor.

Naitaas ko ang aking kilay. Inasahan ko na ang reaksyong ito. “Mayor, bago ninyo gawin ‘yan, tingnan ninyo muna ang email ninyo. Ipinadala ko lang ang isang serye ng mga dokumento limang minuto ang nakalipas.”

Narinig ko ang katahimikan sa kabilang linya. Naririnig ko ang pagpindot niya sa kanyang computer. Pagkatapos ng ilang sandali, narinig ko ang mabigat niyang paghinga.

“Saan mo nakuha ito?” bulong ng Mayor. Ang matigas niyang boses ay biglang nawala.

“Ang mga bank transfer mula sa mga pekeng contractor patungo sa account ng kapatid mo sa ibang bansa? At ang mga pirma mo sa mga ghost projects noong nakaraang taon? Matagal ko nang hawak ‘yan, Mayor. Pinoprotektahan ko lang kayo noon dahil asawa ko si Katrina. Pero ngayon, wala na akong dahilan para manahimik,” sabi ko.

“Marco… pag-usapan natin ito. Huwag nating sirain ang mga career natin para sa isang maliit na away-pamilya,” pakiusap ng Mayor, biglang nagbago ang tono, naging malambot at nagmamakaawa.

“Wala tayong dapat pag-usapan. Huwag mong pakikialaman ang mga negosyo ko, at hindi ko ipapadala ang mga dokumentong ito sa Ombudsman. Pero ang annulment ni Katrina ay dapat matapos sa loob ng isang buwan nang walang kahit anong reklamo mula sa inyo,” huling sabi ko bago ko ibinaba ang telepono.

Lumipas ang dalawang linggo. Naging tahimik ang buhay namin ni Inay sa mansyon. Nag-hire ako ng dalawang professional private nurses para mag-alaga sa kanya habang nasa opisina ako, at naglagay ako ng mga CCTV cameras sa bawat sulok ng bahay na direktang nakakonekta sa cellphone ko. Tuwing tanghalian, umuuwi ako para makasabay siyang kumain.

Isang hapon, habang nagtatrabaho ako sa opisina ko sa Makati, nakatanggap ako ng tawag mula sa isang hindi kilalang numero. Sinagot ko ito.

“Marco… tulungan mo ako, please,” boses iyon ni Katrina. Umiiyak siya at may naririnig akong ingay ng mga tao sa paligid niya.

“Katrina, sinabi ko na sa’yo na huwag mo na akong tatawagan. Ang mga abogado na natin ang nag-uusap,” malamig kong sabi.

“Wala na ang tatay ko, Marco! Inaresto siya kaninang umaga ng mga pulis dahil sa graft and corruption! Ang lahat ng ari-arian namin ay ni-freeze ng korte! Wala akong matuluyan ngayon, iniwan na rin ako ng mga kaibigan ko!” sigaw niya habang humahagulgol.

Nagulat ako. Hindi ko ipinadala ang mga dokumento sa gobyerno dahil tinupad naman ng Mayor ang kasunduan na huwag galawin ang mga kumpanya ko. “Anong sinasabi mo? Hindi ko ipinasa ang mga hawak kong ebidensya.”

“Hindi ikaw… pero may ibang nagpadala ng mas malalaking ebidensya sa National Bureau of Investigation! Marco, parang awa mo na, patuluyin mo muna ako kahit sa maliit na kwarto sa mansyon mo. Magtatrabaho ako bilang katulong, alagaan ko ang nanay mo, gawin ko lahat!” pagmamakaawa niya.

“Huli na ang lahat, Katrina. Binigyan kita ng pagkakataon noon pero binalewala mo,” sabi ko at tuluyan ko nang ibinaba ang telepono. I-nblock ko ang numero niya.

Gabi na nang makauwi ako sa mansyon. Medyo magaan ang pakiramdam ko dahil sa wakas ay natapos na rin ang problema sa pamilya dela Vega. Naglakad ako papunta sa kwarto ni Inay para tingnan kung gising pa siya.

Nadatnan ko siyang nakaupo sa tapat ng bintana, nakatitig sa malawak na garden. May hawak siyang lumang album ng mga larawan. Lumapit ako at umupo sa tabi niya.

“Inay, bakit hindi pa kayo natutulog?” tanong ko.

Iniharap niya sa akin ang album. Nakita ko ang isang lumang larawan ko noong sanggol pa ako, karga-karga ng isang lalaking nakangiti. May hawig ang lalaki sa akin.

“Sino ito, Inay? Ngayon ko lang nakita ang larawang ito. Akala ko ba ay namatay si Itay noong sanggol pa ako sa isang aksidente sa dagat?” tanong ko. Palaging iyon ang kwento sa akin ni Inay tuwing nagtatanong ako tungkol sa tatay ko.

Humarap sa akin si Inay, may seryosong mukha na hindi ko pa nakikita kailanman. Ang kanyang mga mata ay walang bakas ng emosyon.

“Marco, hindi namatay ang tatay mo sa aksidente. Ang lalaking nasa larawan ay si Mayor Robert dela Vega,” mahingang sabi ni Inay.

Nanigas ang buong katawan ko. Parang huminto ang tibok ng puso ko. Pakiramdam ko ay biglang umikot ang paligid ko.

“A-Anong sinasabi ninyo, Inay? Ang tatay ni Katrina… ay tatay ko rin?” tanong ko, halos hindi lumalabas ang boses ko sa aking lalamunan. Ang takot at pagkalito ay sabay na sumaksak sa dibdib ko.

Tumango si Inay, dahan-dahan. “Noong kabataan ko, nagtatrabaho ako bilang katulong sa bahay ng mga dela Vega. Naging karelasyon ko si Robert bago pa siya naging Mayor. Noong mabuntis ako sa’yo, pinalayas ako ng pamilya niya at binigyan ng kaunting pera para manahimik. Ipinangako ko sa sarili ko na hinding-hindi ko sasabihin sa’yo ang totoo.”

“Pero bakit… bakit ninyo hinayaang pakasalan ko si Katrina kung alam ninyong magkapatid kami?” tanong ko, nagsisimula nang manginig ang buong katawan ko sa katotohanang unti-unting pumapasok sa isip ko.

Tumingin si Inay sa labas ng bintana, sa madilim na garden kung saan siya minaltrato ni Katrina dalawang linggo ang nakalipas. Ang kanyang mukha ay nagbago, walang bakas ng isang kawawang matanda. May isang malamig at nakakatakot na ngiti sa kanyang mga labi.

“Dahil alam kong darating ang araw na ito, Marco,” bulong ni Inay, ang boses niya ay patag at walang kahit anong pagsisisi. “Hindi ko ipinasa ang mga dokumento mo sa NBI. Ako mismo ang nagpadala ng sarili kong mga ebidensya na itinago ko sa loob ng tatlumpung taon laban kay Robert. Hinayaan kong pakasalan mo si Katrina para makuha natin ang tiwala nila, para makapasok ka sa buhay nila, at para sa huli… magkasama nating mapabagsak ang pamilyang sumira sa buhay ko.”

Tinitigan ko ang aking ina. Ang babaeng inakala kong biktima, ang babaeng itinuring kong reyna ng bahay na kailangan kong protektahan, ay ang siyang mismong nagplano ng lahat ng ito mula pa sa simula.

Wala akong nagawa kundi tumitig sa kawalan habang ang buong mundo ko ay tuluyang gumuho.